Bạn nghe chữ Rock’n Roll hẳn là quen thuộc? Tôi sẽ không giải thích về lịch sử của thể loại nhạc Mỹ này, bởi bạn có thể tìm kiếm trên wikipedia. Tôi chỉ nói về sự “quen thuộc” của thể loại này vào thời điểm hơn 20 năm trước.
Hồi đó, do chưa có internet, nên thông tin về các thể hoại nhạc chưa rõ nét lắm. Những định nghĩa về Rock’n Roll trong giới trẻ Việt Nam còn khá mơ hồ. Chủ yếu hiểu biết qua những mỹ từ mà các nhà báo đề cập trong các chuyên đề âm nhạc thế giới.
Phần lớn giới trẻ hiểu đây là thể loại Rock đầu tiên xuất hiện vào thập niên 50-60, gắn với tên tuổi của các huyền thoại như Elvis Presley, The Beatles, Rolling Stone…
Một số người từng nghĩ rằng Rock’n Roll là điệu Twist ở vũ trường (như bài “Let’s Twist again” bởi luồng hợp âm 12 phổ biến trong thể loại này). Điều này không đúng, bởi Rock’n Roll là một thể loại, còn Twist chỉ là một điệu nhảy. Cụ thể, Rock’n Roll có nhiều biến thể, nhưng Twist thì không, bởi nếu biến thể thì không ai nhảy được nhé.
Rock’n Roll sau này phát triển thành nhiều thứ nhạc làm điên đảo thế giới, trong đó tôi thích nhất là Hair Rock (hay là Glam Metal).
Trở lại với bài hát, khi ấy khoảng năm đầu 1998, một chương trình truyền hình giới thiệu các ban nhạc trẻ phỏng vấn tôi. Và họ mời 2 nhạc sĩ Bảo Chấn, và Dương Thụ (lúc bấy giờ đang có vị trí xếp hạng cao trong chương trình Làn sóng xanh).
Sau khi nghe tôi hát một số ca khúc viết cho ban nhạc Cây chổi, nhạc sĩ Bảo Chấn đề đề nghị đưa bài hát “Rock’n Roll cho em” này vào album tựa đề Chào Nhé, qua giọng ca của nam ca sĩ Bằng Kiều. Tuy nhiên, nhạc sĩ Bảo Chấn đề nghị tôi sửa tựa đề thành “Nhạc khúc cho em” (và tựa album Chào nhé” cũng chính là bài Bye goodnight).
Mục đích là để dễ phát hành đầu năm cho may mắn, và cũng hạn chế chuyện dùng tựa tiếng nước ngoài trong xin phép sở Văn hóa thông tin. Tôi thực sự không biết việc kiểm duyệt hồi đó có chuyện khó khăn với tiếng Anh hay không. Nhưng vì mình là dân amatuer, nên mấy nhạc sĩ chuyên nghiệp nói sao, tôi nghe vậy.
Vì thế hiện nay, trong các playlist được yêu thích của ca sĩ Bằng Kiều, thường có bài “Nhạc khúc cho em” mà ít ai biết đến tác giả. Vài năm sau đó, nhạc Nguyễn Nhất Huy (Nguyễn Nhất Huy) cũng giúp tôi biên tập bài hát này vào một album khác, với giọng ca của ca sĩ Đoan Doan Trang , và đương nhiên, tựa đề tôi lấy lại cho đúng là “Rock’n Roll cho em”.
Còn hôm nay, tôi muốn thực hiện lại bài hát này, với đúng tinh thần mà tôi đã thực hiện cách đây hơn 20 năm. Khi ấy, mỗi bài hát tôi viết không chỉ có nhạc và lời, mà phải có tổng phổ, có intro, giảng tấu, có ý tưởng rõ ràng. Dù thế nào, thì đây mới là sản phẩm toàn diện mà tôi muốn thể hiện
Nhiều người cho rằng, bài hát Đến với con người Việt Nam tôi được biết đến qua SEA Games 23 tại Việt Nam. Nhưng sự thực không phải vậy, Ban tổ chức SEA Games có sử dụng ca khúc này, nhưng chỉ sau khi nó đã nổi tiếng. Vâng, bài hát ấy được biết đến thậm chí chưa từng xuất hiện trên băng đĩa, và cũng không phải từ bất kỳ cuộc vận động sáng tác nào.
8 năm một đề tài (1992 – 2000)
Câu chuyện về bài hát “đi cùng năm tháng” này bắt đầu từ năm 1992, khi tôi còn là một học sinh, và chơi bass trong ban nhạc The Student. Thời gian đó, ban nhạc chúng tôi chủ yếu đệm nhạc cho các hội diễn 20/11, hay ngày kỷ niệm của trường nào đó. Vì vậy, tôi được tiếp cận các bài “nhạc đỏ”. Mỗi khi tập các bài hát ấy, chúng tôi lại tấm tắc “công nhận mấy ảnh (các nhạc sĩ trong thời kháng chiến) viết hay thật, sau này sẽ không ai viết nổi như vậy”.
Điều đó cũng khiến tôi suy nghĩ, ước gì mình cũng viết được một bài hát để đời như vậy. Suy nghĩ đó cứ ấp ủ trong đầu tôi nhiều tháng. Và tôi quyết định thử. Tuy nhiên với hiểu biết hạn chế của một học sinh, tôi nghĩ nên chọn một đề tài hiếm hoi, là lời chào của Việt Nam đến bạn bè năm châu sau khi bỏ cấm vận. (Việt Nam bị cấm vận kinh tế sau chiến tranh cho đến năm 1994, tìm hiểu thêm tại đây).
Tôi đã viết rất nhiều đoạn nhạc cho đề tài này, đủ các thể loại từ Rock, Ballad, Disco… nhưng tất cả đều nghe xáo rỗng và nhạt nhẽo. Tôi nghĩ, không việc gì phải vội. hôm nay chưa tìm ra thì ngày mai sẽ có. Và cứ thế, lâu lâu tôi lại thử xem hôm nay có cảm xúc gì để viết không. Tất nhiên, chưa có…
Đến khoảng cuối năm 1994 (lúc này Mỹ đã chính thức gỡ bỏ cấm vận kinh tế Việt Nam), tôi đang định viết một bài hát về tình yêu. Câu nhạc khởi đầu lúc bấy giờ là hãy nhớ thế giới bên nàng là riêng tôi, hãy nhớ bên em đã có tôi rồi. Sau đó thì tắc tị. Tôi nghĩ, hay thử “hãy đến bên tôi…; hãy đến bên em….” Và rồi:
"Hãy đến với những con người Việt Nam tôi, Đến với quê hương đất nước thanh bình. Đến với TIẾNG PHÁO giao thừa ngày 30, Với những chiến công mùa xuân năm ấy"
“Tuyệt vời! nó đây rồi”, tôi muốn hét lên cho đã. Đây chính là điệp khúc mà tôi đang tìm. Sau đó tôi phát triển phần cuối khá dễ dàng. Chỉ cần sử dụng cú pháp lặp lại và phát triển theo dòng thời gian để làm điểm nhấn:
“QUÊ HƯƠNG TÔI ĐÂY đã sống HÔM QUA, QUÊ HƯƠNG TÔI ĐÂY vẫn sáng HÔM NAY QUÊ HƯƠNG TÔI đây sẽ mãi MAI SAU Vang danh non sông trái tim Việt Nam"
Đoạn B đã xong, vậy đoạn A sẽ thế nào? Với một đoạn điệp khúc đầy hưng phấn như thế, tôi cần một đoạn A xứng tầm. Nhưng mọi thứ không đơn giản như tôi nghĩ. Sau khi thử các âm giai trên các hòa âm tương ứng, tất cả những gì viết ra đều khiến tôi thất vọng. Nhiều tháng trôi qua, tôi cứ để đó, lâu lâu sáng tác thêm nhưng đều thất bại.
Khoảng 2 năm sau (1996), sau khi đoạt giải Nhất cuộc thi Unplugged 96 (với bài hát Bye goodnight), tôi cảm thấy tự tin sáng tác tiếp. Trong lúc thử kết nối các luồng hợp âm của nhạc Euro disco, tôi buộc miệng hát:
"Này bạn thân nơi năm châu bốn phương, Việt Nam đất nước chúng tôi xin chào. la la la…."
Ơ hay quá! thử ghép vào đoạn điệu khúc kia xem! – Tuyệt vời! Dường như hai đoạn nhạc này đã có sẵn từ lâu, giờ được tôi khai phá. Tiếp theo là ca từ tuôn ra không thể dừng lại. Tôi đã viết đến 5 lời cho đoạn A.
Tuy nhiên, có hai chỗ buộc phải dừng lại đến mấy năm sau mới hoàn thành (dù đã viết 95% bài hát). Chỗ bế tắc đầu tiền nằm ở đoạn 2, với câu đầu: “Hà Nội thủ đô con tim dấu yêu…”, nhưng sau đó thì bế tắc. Lý do đơn giản là tôi chẳng biết gì về thủ đô cả. Tôi tuy sinh ra ở Hà Nội năm 1975, nhưng 2 tuổi đã theo bố mẹ vào Sài Gòn.
Và thế là bài hát Đến với con người Việt Nam tôi đành gác lại đó cho đến năm 1998, sau khi ra trường, tôi được bố cho đi chơi một chuyến về Hà Nội. Đây cũng là lần đầu tiên tôi về thủ đô. Ấn tượng của tôi là một Hà Nội chậm rãi trong tiết trời se lạnh. Cuộc sống không hối hả như Sài Gòn. Người người đi làm một cách thong thả. Từ đó, tôi đã viết nốt: “ngược xuôi phố xá đã vui thêm nhiều…”, hoàn tất được phần còn lại của đoạn 2.
Chỗ khó khăn thứ hai là “Đến với TẾT ĐÓN giao thừa ngày 30” trong điệp khúc mà các bạn hát hiện nay.
Trước đó, tôi viết là “Đến với TIẾNG PHÁO giao thừa ngày 30”. Do thời kỳ đó, người ta cho rằng Tết mà không có tiếng pháo thì không phải là Tết. Tuy nhiên, từ năm 1994, thủ tướng Võ Văn Kiệt đã ký quyết định cấm sản xuất, buôn bán, và sử dụng pháo nổ. Nguyên do là năm nào cũng hàng trăm gia đình lâm vào cảnh “màn trời chiếu đất” vì cháy nổ vào dịp Tết.
Cho nên, dù chữ TIẾNG PHÁO rất đẹp, hợp với ý nghĩa của câu tiếp theo: “chiến công mùa xuân năm ấy” [cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975], nhưng tôi đành phải thay đổi.
Nhưng đổi thế nào đây, cái gì có thể tượng trưng cho Tết, mà liên kết được câu “Chiến công…”? Mãi đến cuối năm 1999, tôi nghĩ, dư âm tiếng pháo giao thừa ấy cũng chỉ còn trong kỷ niệm của thế hệ tôi và trước đó. Còn thế hệ sau này sẽ không hiểu gì nữa. Nên chẳng có lý do gì phải nhắc lại. Tôi quyết định thay bằng chữ “TẾT ĐÓN” để hoàn tất bài hát.
Về tựa đề, ban đầu tôi chọn là: Hãy đến với những con người Việt Nam tôi. Cách dùng câu đầu điệp khúc để đặt tựa thường thấy trong các ca khúc nước ngoài. Tuy nhiên, số từ quá dài. Tôi đành bớt 2 chữ ‘Hãy’ và ‘những’, nên tựa đề chính thức là: Đến với con người Việt Nam tôi.
Một lần, tôi khoe với ban nhạc The Broom của mình rằng đang viết một bài nhạc Đỏ. Tò mò, các thành viên bảo tôi hát thử. Sau khi nghe xong, tay guitar bò lăn đất, cười sặc sụa. Không phải vì bài hát dở, mà cậu ấy không ngờ tôi vốn sáng tác Rock’n Roll và Disco, mà lại viết “nhạc đỏ” chất như vậy. Cũng vì thế, tôi hiểu rằng, bài hát này không phù hợp cho kiểu chơi ban nhạc trên sân khấu Rock.
CLB Sáng Tác Trẻ
Năm 1999, tôi bắt đầu tham gia các CLB sáng tác cấp Quận ở Sài Gòn. Tại đây, tôi cũng đưa bài hát Đến với con người Việt Nam tôi cho một số nhạc sĩ làm biên tập các hãng băng đĩa, đài truyền hình. Nhưng hầu như đều…để đó. Có người trả lời bài dài quá.
Tôi cũng hiểu rằng, trong suy nghĩ của họ, các tác giả trẻ khi viết về lòng tự hào dân tộc thường ít chiều sâu, hoặc hiểu biết lịch sử hạn chế nên sẽ hời hợt, không bằng các nhạc sĩ “cây đa cây đề”.
Năm đó cũng là kỷ niệm 20 năm thành lập Hội Âm nhạc TP.HCM. Vì thế CLB chúng tôi quyết định tổ chức chương trình ca khúc mới để chào mừng sự kiện này. Nhạc sĩ Nguyễn Nhất Huy là biên tập cho chương trình.
Tuy nhiên, kinh phí nhà văn hóa cấp cũng hạn chế. Chỉ đủ cảm ơn nghệ sĩ tham gia, chứ không đủ làm nhạc. Nên Nhất Huy có kêu gọi được hãng băng đĩa Vafaco tài trợ làm nhạc và điều ca sĩ. Vì thế các tác giả khác đều có ca sĩ nhận lời. Riêng bài hát Đến với con người Việt Nam tôi thì không ai nhận lời, vì phải hát tốp ca. Và nếu làm nhạc cho bài hát này sẽ không có điều kiện “tái sử dụng” trên các sân khấu tạp kỷ.
May sao, lúc đó có anh Nguyễn Hồng Phúc (Chủ nhiệm CLB Giai điệu xanh của Hội liên hiệp Thanh niên TP.HCM) mới về công tác NVH Thanh Niên, và phụ trách CLB Sáng Tác Trẻ. Sau khi nghe chúng tôi nhờ, anh đồng ý cho nhóm Giai điệu xanh của mình làm nhạc và thu âm bài hát Đến với con người Việt Nam tôi.
Trước ngày công diễn một tuần, anh Hồng Phúc điện thoại thông báo thời gian địa điểm thu âm, và tôi sẽ đến để hướng dẫn các ca sĩ hát cho đúng ý.
Cũng cần nói thêm, với các tiết mục tốp ca, phải thu âm trước và hát chồng lên hoặc hát câm (lypsyn) khi biểu diễn. Đây là kỹ thuật phổ biến trên thế giới để đảm bảo chất lượng âm thanh hay nhất cho người nghe và thu phát sóng truyền hình.
Những thành viên CLB Giai điệu xanh những năm đầu 2000
Tuy nhiên, đến chiều tối hôm vào phòng thu, tôi có việc đột xuất nên đến muộn. Sau khi xong việc, tôi gọi cho ca sĩ Hiền Thảo – (một thành viên của nhóm và đã từng hát thử bài hát Đến với con người Việt Nam tôi trước đây) xem địa chỉ ở đâu, thì được biết Thảo đã hướng dẫn các thành viên thu âm xong. Và tôi không cần đến nữa.
Tuy nhiên tôi vẫn lo lắng liệu các ca sĩ có hát đúng tinh thần của mình viết không. Việc này thường xảy ra với nhiều ca sĩ khi hát mà không có tôi hướng dẫn. Nhưng thôi, dù sao cũng lỡ rồi. Được thì tốt, không được thì làm lại.
Những nhạc sĩ trẻ năm 2000 (trái qua): Lê Triều Quang; Xuân Nghĩa; Nguyễn Báu; …; Chu Hoàng Thông (tại NVH Thanh Niên)
Ngày biểu diễn chào mừng Hội âm nhạc TP.HCM lần thứ 20 đã đến. Trên sân khấu nhỏ của NVH Thanh Niên rực sáng với những ca khúc mới. Tôi ngồi cạnh nhạc sĩ Trần Long Ẩn (lúc bấy giờ là Phó chủ tịch Hội âm nhạc TP.HCM) cùng theo dõi chương trình. Và tất nhiên là háo hức chờ bài hát của mình xuất hiện. Do nội dung và giai điệu bài hát của tôi khá tưng bừng, nên phải xếp cuối chương trình cho cái kết hoành tráng.
Khi thời khắc đến, nhóm Giai điệu xanh xuất hiện trong trang phục trắng, áo choàng vải xanh mỏng. Một phong cách vừa thanh niên, vừa độc lạ. Họ bắt đầu nhịp bước trên sân khấu theo tiếng kick (trống bass) dồn dập, rồi phần nhạc dạo bằng âm thanh synthersize của dòng nhạc New Wave nổi lên tưng bừng. Sau đó, các thành viên của nhóm cất lên: “Này bạn thân nơi năm châu bốn phương…”, và bài hát Đến với con người Việt nam tôi chính thức được xuất hiện.
Tôi tròn xoe mắt và há hốc mồm. Từng lời hát như bay ra trước mặt. Tôi liếc nhìn thái độ của khán giả, hầu hết các gương mặt đều rạng rỡ, thậm chí một số ngồi tại chỗ lắc lư theo điệu nhạc. Khi điệp khúc lặp lại để kết thúc, một ca sĩ bước xuống cầm tay mời tôi lên sân khấu hát chung, ý giới thiệu đây là tác giả bài hát.
Nhìn xuống dưới, tôi bắt gặp những ánh mắt ngưỡng mộ của khán giả và đồng nghiệp. Và đặc biệt là anh Trần Long Ẩn vừa nhìn tôi, vừa cười và gật gù.
Khi kết thúc bài hát Đến với con người Việt Nam tôi và cũng là kết thúc chương trình, nhạc sĩ Trần Long Ẩn bước tới bắt tay tôi khen bài hát viết tốt lắm, và hỏi “em vào Hội chưa?”. Tôi trả lời rằng “chưa ạ”. Sau đó tác giả “Một đời người một rừng cây” nói: “Ngày mai em lên văn phòng Hội âm nhạc làm hồ sơ để kết nạp nhé, anh sẽ ký giới thiệu”. Và đúng như lời nhạc sĩ Trần Long Ẩn đã hứa, tôi được kết nạp hội năm đó.
Cuối năm 2007, tôi được kết nạp Hội Nhạc sĩ Việt Nam (Lễ kết nạp tổ chức tháng 2 năm 2008 tại TP.HCM)
Lễ kết nạp Hội Nhạc sĩ Việt Nam (2008)
Bài múa dân vũ của thanh niên
Một lần, khi tra từ khóa “Đến với con người Việt Nam tôi” trên Youtube, tôi thấy có nhiều cái clip với tựa đề “Múa dân vũ – Đến với con người Việt Nam tôi”. Tò mò mở ra xem thì ngạc nhiên, đây là bài múa tập thể dành cho đoàn thanh niên trên nền nhạc bản audio Giai điệu xanh thực hiện.
Nhớ lại giai đoạn khoảng năm 2010, tôi gặp anh Huỳnh Văn Toàn (Tổng trưởng Tổng đoàn Sao Bắc đẩu), anh ấy nói sẽ biên đạo một bài múa dân vũ trên nền nhạc 2 bài hát Đến với con người Việt Nam tôi và Trống cơm.
Nguyên nhân chọn bài hát hát này là câu chuyện hành trình tàu Đông Nam Á. Đây là con tàu hữu nghị thanh niên Đông Nam Á, xuất phát từ Nhật Bản, đi vòng quanh các quốc gia Đông Nam Á mỗi năm. Trên tàu là hàng trăm đại biểu thanh niên đến từ các quốc gia khác nhau. Họ sinh hoạt, giao lưu suốt khoảng 1 tháng lênh đênh trên biển. Trong đó, đại biểu mỗi nước sẽ dạy cho những đại biểu quốc gia còn lại bài múa của dân tộc mình, còn gọi là dân vũ (múa dân gian).
Các bài múa này khác với múa nghệ thuật, ở yếu tố động tác đơn giản, vui nhộn, và tính tập thể. Có lẽ vì bất đồng ngôn ngữ, nên múa là văn hóa giao lưu quốc tế dễ nhất.
Anh Huỳnh Văn Toàn giải thích, bài “Trống cơm” thì khá dễ, và cũng là bài hát dân gian truyền thống Việt Nam. Còn bài hát Đến với con người Việt Nam tôi có nhịp điệu dứt khoát, dễ làm động tác. Và hơn nữa, nội dung bài phù hợp với việc giao lưu bạn bè quốc tế. Vì vậy anh chọn bài hát này để biên đạo động tác múa cho công tác đoàn hội của thành phố và cả nước.
Và đến năm 2015, bài múa dân vũ Đến với con người Việt Nam tôi được ra mắt trong DVD số 7 về những bài múa giao lưu quốc tế, do Tổng đoàn Sao Bắc Đẩu thực hiện.
Vậy là, không chỉ để biểu diễn trong các chương trình lớn, hay thi thố trong hội diễn, ca khúc này còn tự tìm cho mình một chỗ đứng với điệu dân vũ mà đoàn thanh niên đã sáng tạo. Tôi hoàn toàn không biết múa, và hy vọng một ngày nào đó sẽ có người chỉ cho tôi cách múa bài hát mình sáng tác.
Năm 2015, khoảng 2.000 bạn trẻ TP.HCM đã xếp hình ngôi sao trên nền nhạc bài hát Đến với con người Việt Nam tôi. Báo Tuổi Trẻ có viết: “Đội hình phối hợp ăn ý, nhịp nhàng, di chuyển xếp thành con số 70 tượng trưng cho 70 năm ngày Quốc khánh 2-9, xếp hình lá cờ đỏ sao vàng năm cánh của VN cùng những cái vẫy tay như lời mời gọi bạn bè năm châu hãy đến với những con người VN thân thiện và yêu chuộng hòa bình.”Nhiều bài báo đẽ viết về bài hát Đến với con người Việt Nam tôi
Những bài báo liên quan đến ca khúc này
Ca khúc được yêu thích: “Đến với con người Việt Nam tôi” (Phụ Nữ – 2002)
Đến với con người Việt Nam tôi (Tuổi Trẻ – 2003)
Đến với con người Việt Nam tôi (Thiếu Niên Tiền Phong – 2005)
Đến với con người Việt Nam tôi (Tạp chí Lửa Xanh – 2005)
